Mã Viện

Sử cũ chép

Sách chép: Viện thích cưỡi ngựa, giỏi xem ngựa quý, ở Giao Chỉ lấy được trống đồng của người Lạc Việt, bèn đúc thành khuôn mẫu ngựa, đem về dâng lên. Sách còn ghi cả kích thước con ngựa ấy: cao ba thước năm tấc, vòng thân bốn thước năm tấc, có chiếu đặt dưới điện Tuyên Đức, coi là mẫu ngựa quý. Trống đồng — thứ đồ quý nhất mà một cộng đồng đúc được, thứ chỉ người có quyền lực mới sở hữu — bị nấu chảy để làm một con ngựa mẫu đặt dưới thềm điện ở Lạc Dương, cho các quan tới ngắm mà học cách xem tướng ngựa.¹

Cần đọc cho đúng chữ. Sách không nói đây là hành động triệt hạ biểu tượng quyền lực bản địa. Lý do nó nêu ra là sở thích riêng của Mã Viện: ông thích ngựa, giỏi xem tướng ngựa, và làm theo tiền lệ một người đời Hán Vũ Đế từng đúc ngựa đồng dâng vua. Cách đọc rằng đây là một đòn trấn áp văn hoá là cách đọc của người đời sau — hợp lý, vì trống đồng đúng là biểu tượng quyền lực, nhưng đó là suy luận chứ không phải lời sử liệu.¹

Đời sau nhớ lại

Có một chuyện khác thường bị lẫn vào đây, cần tách cho rõ. Trong sách vở Trung Hoa thời sau có huyền thoại rằng chính Mã Viện phát minh ra trống đồng. Chuyện ấy do Phạm Thành Đại, một quan lại đời Tống, nêu lần đầu — tức muộn hơn Hậu Hán thư nhiều thế kỷ; tới đời Minh còn có người thêm rằng trống lớn do Mã Viện chế, trống nhỏ do Gia Cát Lượng chế. Hậu Hán thư không hề nói vậy; nó chỉ chép việc thu trống đem đúc ngựa.²