Lạc Long Quân – Âu Cơ

Sử cũ chép lại chuyện này theo một cách khác hẳn ở chỗ quan trọng nhất.

Đại Việt sử ký toàn thư, bộ quốc sử do Ngô Sĩ Liên soạn xong khoảng năm 1479, viết rằng Lạc Long Quân lấy con gái của Đế Lai, tên là Âu Cơ.² Nguyên văn chữ Hán dùng chữ nữ, nghĩa là con gái. Không phải thiếp.

Chỉ đổi một chữ thôi mà câu chuyện đổi hẳn sắc thái. Ở bản của Lĩnh Nam chích quái, đây là chuyện cướp vợ người. Ở bản quốc sử, đây là một cuộc hôn nhân bình thường giữa hai dòng họ.

Nhưng chính Ngô Sĩ Liên lại tự phát hiện ra một chỗ vướng, và ông ghi thẳng nỗi băn khoăn ấy vào sách. Ông tra sách Trung Hoa, thấy chép Đế Lai là con Đế Nghi. Mà Đế Nghi với Kinh Dương Vương lại là hai anh em ruột. Như vậy Lạc Long Quân và Âu Cơ vốn cùng một dòng máu, gần lắm. Ông viết: có lẽ vì đời ấy còn hoang sơ, lễ nhạc chưa đặt, nên mới như thế chăng.²

Câu đó đáng để dừng lại một chút. Nhà sử học thời Lê, khi chép về tổ tiên của chính dân tộc mình, đã nhìn thấy một chỗ không ổn trong câu chuyện, và thay vì bỏ qua, ông ghi lại nỗi ngờ vực của mình cho người sau đọc.

Sử cũ còn một cuốn nữa, và cuốn này mới thật sự làm người đọc sững lại.

Việt sử lược là bộ sử khuyết danh, giới nghiên cứu cho là soạn vào cuối đời Trần, tức còn sớm hơn quốc sử của Ngô Sĩ Liên cả trăm năm. Trong đoạn mở đầu kể về buổi lập quốc, sách này không nhắc một chữ nào tới họ Hồng Bàng. Không có Kinh Dương Vương. Không có Lạc Long Quân. Không có Âu Cơ. Không có bọc trăm trứng.³

Thay vào đó, sách chép rằng đến thời Chu Trang Vương bên Trung Hoa, ở bộ Gia Ninh có một người lạ dùng ảo thuật khuất phục được các bộ lạc, tự xưng làm vua, đóng đô ở Văn Lang. Phong tục thuần hậu, người ta thắt nút dây thay cho luật pháp. Ngôi vua truyền được 18 đời.³

Không rồng. Không tiên. Chỉ có một người lạ làm ảo thuật.

Còn một chi tiết nữa về mặt chữ nghĩa. Danh hiệu vị vua ấy, nguyên văn chữ Hán trong Việt sử lược không phải chữ Hùng trong Hùng Vương, mà là một chữ khác, đọc là Đối. Chữ ấy có nghĩa là cái cối giã gạo.³ Hai chữ này viết khác nhau hoàn toàn.

Việc chép sai một chữ trong sử không phải chuyện lạ, và chính bộ quốc sử cũng từng tự thú nhận điều đó. Ở đoạn nói về các chức quan thời Hùng Vương, Ngô Sĩ Liên chua rằng chữ Lạc Tướng về sau bị chép sai thành Hùng Tướng.² Nghĩa là ngay người xưa cũng biết những cái tên thời ấy đã đi qua tay nhiều người sao chép, và chữ có thể trượt đi.

Vậy vua nước Văn Lang tên thật là gì? Không ai trả lời chắc chắn được.

Sử cũ cũng là nơi con số quen thuộc nhất về thời Hồng Bàng ra đời, nhưng không theo cách nhiều người tưởng.

Ta hay nghe nói nước ta có từ năm 2879 trước Công nguyên. Con số ấy không hề được chép thẳng bằng chữ trong sách. Chính văn của bộ quốc sử chỉ ghi vỏn vẹn ba chữ: năm Nhâm Tuất, năm thứ nhất.² Nhâm Tuất là tên một năm theo cách gọi can chi, cứ 60 năm lại quay vòng một lượt, nên tự nó không cho biết là năm nào trong lịch sử.

Con số kia đến từ bảng niên biểu ở đầu sách. Bảng ấy ghi họ Hồng Bàng kéo dài 2622 năm, và nối tiếp ngay sau đó là nhà Thục, bắt đầu từ năm 257 trước Công nguyên. Lấy mốc sau trừ ngược lên, ta ra con số quen thuộc.

Nói cách khác, đó là một phép tính, không phải một ghi chép. Và phép tính ấy dựa trên giả định rằng 18 đời vua kéo dài được hơn 2600 năm, tức mỗi đời trị vì trung bình gần 150 năm.

Trong khi đó, Việt sử lược đặt việc lập nước Văn Lang vào thời Chu Trang Vương, tức khoảng năm 696 tới 682 trước Công nguyên. Hai cách tính lệch nhau hơn 2000 năm.