Nhân vật
Đế Lai
Nhân vật truyền thuyết ở phương Bắc, con Đế Nghi; người mà Âu Cơ thuộc về trước khi gặp Lạc Long Quân.
Hồ sơ
- Vai trò
- Ở phương Bắc, đi tuần xuống phương Nam; thấy nước không có vua, ông để lại ái thiếp của mình là Âu Cơ cùng đám thị tỳ ở hành cung rồi đi chu du ngắm cảnh — chuyến đi ấy là chỗ truyền thuyết rẽ sang Lạc Long Quân1
- Gia tộc
- Sách Trung Hoa chép Đế Lai là con Đế Nghi, tức cháu nội Đế Minh, còn Kinh Dương Vương là em Đế Nghi; Ngô Sĩ Liên tra ra chỗ ấy rồi tự nhận rằng Lạc Long Quân với Âu Cơ vốn cùng một dòng máu, gần lắm. Quan hệ của ông với Âu Cơ thì hai sách chép khác nhau: Lĩnh Nam chích quái gọi bà là ái thiếp, Toàn thư viết bà là con gái ông21
- Kết cục
- Quay về hành cung không thấy người đâu, ông sai quân đi tìm khắp nơi; Lạc Long Quân dùng phép thần thông hoá ra yêu tinh, quỷ sứ, rồng, rắn, hổ, voi, doạ cho không ai dám lại gần, ông đành bỏ về phương Bắc1
- Chép sớm nhất
- Tên ông có thật trong phả hệ dòng Viêm Đế Thần Nông chép ở Đế vương thế kỷ, sách đời Tấn nay đã mất bản gốc, đoạn phả hệ còn lại nhờ được chép trong Thái Bình ngự lãm quyển 78; ở đó ông cách Đế Minh hai đời, ở giữa còn Đế Trực, chứ không phải cháu nội như sử Việt xếp3
Tiểu sử
Truyền thuyết kể
Trong Lĩnh Nam chích quái, ông xuất hiện đúng một lần và thua. Đi tuần xuống phương Nam, thấy nước không có vua, ông để ái thiếp là Âu Cơ cùng đám thị tỳ ở hành cung rồi đi chu du ngắm cảnh. Lạc Long Quân trở lại, thấy Âu Cơ xinh đẹp, bèn hoá thành một chàng trai khôi ngô đến tìm nàng; nàng ưng thuận, và ông ta đón nàng đi. Đế Lai quay về không thấy người đâu, sai quân đi tìm khắp nơi, nhưng Long Quân dùng phép thần thông hoá ra yêu tinh, quỷ sứ, rồng, rắn, hổ, voi, doạ cho không ai dám lại gần. Đế Lai đành bỏ về phương Bắc, và truyền thuyết không nhắc tới ông nữa.1
Sử cũ chép
Quốc sử của Ngô Sĩ Liên đổi vai của ông từ người bị đoạt thiếp thành người gả con gái: Toàn thư viết Lạc Long Quân lấy con gái của Đế Lai, tên là Âu Cơ, nguyên văn chữ Hán dùng chữ nữ, nghĩa là con gái. Nhưng chính chỗ đổi ấy lại tạo ra một vướng mắc mà người chép sử tự nhìn thấy. Ông tra sách Trung Hoa, thấy chép Đế Lai là con Đế Nghi, mà Đế Nghi với Kinh Dương Vương lại là hai anh em ruột; như vậy Lạc Long Quân và Âu Cơ vốn cùng một dòng máu, gần lắm. Ông ghi thẳng nỗi băn khoăn ấy vào sách: có lẽ vì đời ấy còn hoang sơ, lễ nhạc chưa đặt, nên mới như thế chăng.2
Cái tên Đế Lai không phải do người Việt nghĩ ra. Đế vương thế kỷ, bộ sách Trung Hoa đời Tấn nay đã mất bản gốc nhưng còn đoạn phả hệ chép lại trong Thái Bình ngự lãm quyển 78, liệt kê dòng Viêm Đế Thần Nông gồm tám đời nối nhau: Đế Thừa, Đế Lâm, Đế Minh, Đế Trực, Đế Lai, Đế Ai, Đế Du Võng. Ở đó Đế Minh và Đế Lai cách nhau hai đời trong một dòng duy nhất, ở giữa còn Đế Trực. Sử Việt lấy đúng hai cái tên ấy rồi xếp lại thành một cấu trúc gia đình khác, bỏ qua người ở giữa và thêm vào Đế Nghi, nhân vật không hề có trong danh sách gốc.3
Được nhắc trong
Nguồn của trang này
Mỗi dòng hồ sơ và mỗi đoạn dưới đây dẫn về một tài liệu trong danh sách này. Cách chúng tôi chọn và kiểm nguồn