Lạc Long Quân

Truyền thuyết kể

Phần Lĩnh Nam chích quái kể mà nhiều người chưa từng nghe nằm ở chỗ ông gặp Âu Cơ. Đế Lai ở phương Bắc đi tuần xuống phương Nam, thấy nước không có vua, để lại ái thiếp của mình là Âu Cơ cùng đám thị tỳ ở hành cung, rồi đi chu du ngắm cảnh. Lạc Long Quân trở lại, thấy Âu Cơ xinh đẹp, bèn hoá thành một chàng trai khôi ngô đến tìm nàng; nàng ưng thuận, ông đón nàng đi. Đế Lai quay về không thấy người đâu, sai quân đi tìm khắp nơi, nhưng Long Quân dùng phép thần thông hoá ra yêu tinh, quỷ sứ, rồng, rắn, hổ, voi, doạ cho không ai dám lại gần. Đọc kỹ thì đây không phải một cuộc cưới hỏi.¹

Sau đó Âu Cơ sinh ra một cái bọc. Cả nhà cho là điềm gở, đem vứt ngoài đồng. Bảy ngày sau, cái bọc nở ra trăm quả trứng, mỗi quả một người con trai; trăm đứa trẻ không cần bú mớm mà tự lớn lên. Đến lúc chia tay, Lạc Long Quân nói với Âu Cơ rằng ta là giống rồng, nàng là giống tiên, nước với lửa khắc nhau, khó ở lâu cùng nhau được. Ông đem năm mươi con về thuỷ phủ, nàng đưa năm mươi con lên đất, dặn nhau có việc thì báo, đừng quên nhau. Âu Cơ đưa các con về đất Phong Châu, tôn người con trưởng lên làm vua, hiệu là Hùng Vương, đặt tên nước là Văn Lang.¹

Sử cũ chép

Quốc sử đổi đúng một chữ, ở chỗ quan trọng nhất: Toàn thư viết Lạc Long Quân lấy con gái của Đế Lai, tên là Âu Cơ, nguyên văn chữ Hán dùng chữ nữ, nghĩa là con gái, không phải thiếp. Nhưng chính Ngô Sĩ Liên lại tự phát hiện ra một chỗ vướng và ghi thẳng nỗi băn khoăn ấy vào sách: ông tra sách Trung Hoa, thấy chép Đế Lai là con Đế Nghi, mà Đế Nghi với Kinh Dương Vương lại là hai anh em ruột, như vậy Lạc Long Quân và Âu Cơ vốn cùng một dòng máu, gần lắm. Ông viết: có lẽ vì đời ấy còn hoang sơ, lễ nhạc chưa đặt, nên mới như thế chăng.²

Đời sau nhớ lại

Người đời sau không nhận cái bọc ấy dễ dàng. Đọc tới đoạn Âu Cơ sinh trăm trứng, vua Tự Đức phê bên lề Cương Mục rằng Kinh Thi có câu thì là trăm con trai, nhưng đó chỉ là lời ca ngợi đông con thôi, xét thực ra cũng chưa đến thế, huống chi lại là trăm cái trứng; nếu quả như vậy thì khác gì cầm thú, còn có thể là người được nữa sao. Cùng bộ sách ấy, phần phàm lệ đưa kỷ Lạc Long xuống làm chú ở dưới, vẫn chép sơ lược, cho hợp cái nghĩa nghi thì truyền nghi.⁴⁵