Nhân vật
Kinh Dương Vương
Theo truyền thuyết là cháu dòng Thần Nông, được phong cai quản phương Nam, cha của Lạc Long Quân.
Hồ sơ
- Tên khác
- Lộc Tục là tên trước khi được phong; Kinh Dương Vương là danh hiệu sau khi nhận phương Nam. Ngô Thì Sĩ cho rằng cái tên ấy vốn là Kinh Xuyên trong truyện Liễu Nghị, bị người đời sau tưởng càn thành Kinh Dương — hai chữ chỉ khác nhau một chữ, và cả hai đều là địa danh Trung Hoa gắn với con sông Kinh bên Thiểm Tây12
- Niên đại
- Sử cũ đặt ông ở đầu quốc thống, năm Nhâm Tuất năm thứ nhất — chính văn quốc sử chỉ có ba chữ ấy, không có con số nào; mốc 2879 trước Công nguyên là kết quả trừ ngược từ bảng niên biểu cho họ Hồng Bàng 2622 năm34
- Vai trò
- Con út Đế Minh, nhường ngôi cho anh là Đế Nghi để nhận phương Nam, đặt tên nước là Xích Quỷ; Lĩnh Nam chích quái tả ông là người có tài đi lại dưới thuỷ phủ15
- Gia tộc
- Con của Đế Minh — cháu ba đời Thần Nông — với một nàng tiên gặp ở núi Ngũ Lĩnh; em của Đế Nghi, người giữ phương Bắc; lấy con gái Động Đình Quân, sinh ra Lạc Long Quân1
- Kết cục
- Lĩnh Nam chích quái chép gọn: sinh ra Lạc Long Quân rồi Kinh Dương Vương không biết đi đâu mất5
Tiểu sử
Truyền thuyết kể
Theo sử cũ, dòng dõi ấy thế này: vua Thần Nông sinh ra nhiều đời, đến đời Đế Minh, cháu ba đời của Thần Nông, nhà vua đi tuần xuống phương Nam, tới núi Ngũ Lĩnh thì gặp một nàng tiên, lấy nhau, sinh ra Lộc Tục. Lộc Tục có đức thánh. Đế Minh muốn truyền ngôi cho con út, nhưng Lộc Tục nhường lại cho anh là Đế Nghi. Thế là Đế Nghi cai quản phương Bắc, còn Lộc Tục được phong làm Kinh Dương Vương, cai quản phương Nam, đặt tên nước là Xích Quỷ. Nghe qua thì đây là một gia phả mạch lạc; đọc kỹ từng cái tên trong đó, ta gặp một chuyện khác.1
Sử cũ chép
Điều đáng nói nhất là người chép sử không giấu nguồn. Khi chép câu Kinh Dương Vương lấy con gái Động Đình Quân, Ngô Sĩ Liên chua rằng sách sử đời Đường chép thời Kinh Dương có người đàn bà chăn dê tự xưng là con gái út của Động Đình Quân, lấy con thứ của họ Kinh Xuyên, bị ruồng bỏ, nhờ một người tên Liễu Nghị mang thư về tâu với cha; rồi ông kết luận rằng họ Kinh Xuyên và họ Động Đình đời đời thông gia đã từ lâu. Ông dẫn tích ấy ra để củng cố câu chuyện. Nhưng tích ấy không phải sử: đó là Liễu Nghị truyện, một truyện truyền kỳ đời Đường, cuối truyện tác giả tự ghi tên mình là Lý Triều Uy.17
Ba trăm năm sau, Ngô Thì Sĩ viết trong Đại Việt sử ký tiền biên rằng cả đoạn phả hệ ấy là hoang đường càn rỡ, đáng bỏ đi, rồi chỉ đích danh cơ chế của sự nhầm lẫn: lỗi ấy là tại kẻ hiếu sự đọc truyện Liễu Nghị, thấy trong truyện nói con gái vua Động Đình gả cho con thứ của Kinh Xuyên, bèn tưởng càn Kinh Xuyên chính là Kinh Dương; đã có vợ chồng thì phải có cha con, vua tôi, nhân đó mà thêu dệt thành văn cho đủ số đời vua, rồi nhà chép sử theo đó mà dùng, tưởng là sự thật. Ông cũng đặt một câu hỏi tới nay chưa ai trả lời gọn được: Xích Quỷ là tên gì, mà lại đem làm tên nước?2
Đời sau nhớ lại
Đến giữa thế kỷ 19, việc này thành quyết định của triều đình. Ngay phần phàm lệ của bộ Cương Mục, các sử thần Quốc sử quán triều Nguyễn viết rằng sử cũ chép quốc thống bắt đầu từ Kinh Dương, việc thuộc mờ mịt, thực không có bằng chứng xác thực; nay vâng sắc dụ, đặc biệt bắt đầu từ kỷ Hùng Vương để tỏ chỗ khởi đầu của chính thống, còn hai kỷ Kinh Dương và Lạc Long thì chia xuống làm chú ở dưới, vẫn chép sơ lược, cho hợp cái nghĩa nghi thì truyền nghi. Ông bị đưa ra khỏi dòng chính của quốc sử bằng một văn bản chính thức của triều đình nhà Nguyễn, không phải bằng ý kiến của một học giả nước ngoài nào.4
Được nhắc trong
Nguồn của trang này
Mỗi dòng hồ sơ và mỗi đoạn dưới đây dẫn về một tài liệu trong danh sách này. Cách chúng tôi chọn và kiểm nguồn