Trần Bá Tiên

Sử cũ chép

Quyển một của Trần thư là bản kỷ của chính Trần Bá Tiên, người lập ra nhà Trần — sách soạn xong đầu đời Đường, bởi Diêu Tư Liêm, cũng là người soạn Lương thư. Bản kỷ ấy có đủ những thứ của một câu chuyện khai quốc, kể cả điềm lạ: một đêm ông mộng thấy trời mở ra mấy trượng, có bốn người áo đỏ bưng mặt trời tới, bảo ông há miệng nuốt vào. Nó cũng làm gọn thời gian: gộp cả chuỗi việc từ năm 546 tới năm 548 vào năm Thái Thanh thứ nhất, điều mà lời hiệu khám của bản in hiện đại đã tự ghi. Nên đọc Trần thư về chiến dịch Giao Châu như thế: giàu chi tiết về trận đánh, kém tin về ngày tháng.¹⁵

Năm 545, theo Trần thư, có chiếu cho ông làm tư mã Giao Châu, lĩnh thái thú Vũ Bình, cùng thứ sử Dương Phiêu xuống đánh phương nam. Khi Tiêu Bột ngầm xúi quân sĩ sợ đường xa, Bá Tiên đáp bằng một câu trách thẳng vào họ nhà vua: tội bởi người trong tông thất, mới để kẻ tiếm loạn chiếm mấy châu, kéo dài đã bao năm. Tới việc hạ thành Gia Ninh tháng Giêng năm 546, Lương thư ghi công cho Dương Phiêu, và trong cả quyển bản kỷ ấy tên Trần Bá Tiên không xuất hiện lần nào; Thông giám cũng ghi công cho bọn Dương Phiêu. Nhưng Toàn thư, vốn theo Thông giám gần như từng chữ, lại đổi chủ ngữ câu ấy thành 'bọn Bá Tiên hạ thành Gia Ninh'.¹⁶⁷²

Theo Trần thư, ở hồ Điển Triệt các quân Lương sợ, không dám tiến; Dương Phiêu phải hỏi kế ông, Bá Tiên nói một bài dài — Thông giám giữ lại một câu: người Di, người Lạo là quân ô hợp, dễ đánh tan — các tướng im lặng, rồi riêng quân ông xông lên trước. Đêm ấy nước sông bỗng dâng, đổ vào hồ, dòng chảy xiết; quân Lý Bí tan vỡ lớn. Lê Văn Hưu, bàn về việc Lý Bí thua, nói rằng ấy là vì Lý Bí chẳng may gặp Trần Bá Tiên giỏi dùng binh; Ngô Sĩ Liên thêm rằng Lý Bí lại gặp nước sông dâng mạnh giúp thế cho đối phương, há chẳng phải tại trời.¹⁷⁸

Về những năm sau cái chết của Lý Bí, sách chép khác nhau. Việt sử lược nói dư đảng sợ binh thế của Bá Tiên nên đem cả bọn ra hàng, không ai ở lại giữ nước; An Nam chí lược chép theo đúng lời sử Trung Hoa: đuổi tới động Khuất Lạo chém Lý Bí, rồi dẹp nốt số quân còn lại đang vây Ái Châu. Toàn thư thì kể Triệu Quang Phục cầm cự với Bá Tiên, rồi lui về giữ đầm Dạ Trạch; năm 550 Bá Tiên đang tính vây cho đối phương hết lương thì bị gọi về vì loạn Hầu Cảnh. Trần thư lại đặt ông, tháng Giêng năm ấy, ở Nam Khang, đang kéo quân lên phía bắc đánh Hầu Cảnh. Hai bản không thể cùng đúng về chỗ đứng của ông trong tháng ấy.³⁹¹⁰⁴¹