Phiên Ngung

Sử cũ chép

Nơi này xuất hiện trong bản chép cổ như một trong năm chỗ quân Tần chốt lại. Hoài Nam Tử kể Uý Đồ Thư phát năm mươi vạn quân, chia làm năm đạo: một đạo chặn núi Đàm Thành, một đạo giữ ải Cửu Nghi, một đạo đóng ở đô Phiên Ngung, một đạo giữ ranh Nam Dã, một đạo chốt ở sông Dư Can. Bốn vị trí kia là núi, là ải, là ranh giới, là sông — chỉ riêng Phiên Ngung được gọi là đô. Rồi ba năm không cởi giáp, không chùng nỏ, và ba năm ấy hỏng vì lương không chuyển tới được.¹

Thế trận năm đạo ấy chỉ có ở một bản chép duy nhất. Bài sớ do chính Lưu An ký tên dâng vua Hán, kể lại cùng cuộc chiến vài năm sau, không có năm đạo quân và cũng không có con số năm mươi vạn; bài tấu của Nghiêm An chép trong Sử ký thì không nêu một con số quân nào. Nói cách khác, việc đặt một đạo quân Tần ở Phiên Ngung đứng trên đúng một nguồn, và nguồn ấy là sách viết để thuyết phục nhà vua chứ không phải sách chép việc.²³

Sau cuộc nam chinh, chỗ này xuất hiện lại trong một cảnh chép khá kỹ. Viên quan giữ quận Nam Hải là Nhâm Ngao lúc ốm nặng cho gọi viên lệnh huyện Long Xuyên là Triệu Đà tới, nói rằng nhà Tần đang loạn, các hào kiệt phản lại mà tự lập; rồi chỉ vào chỗ mình đang giữ: Phiên Ngung lưng tựa núi hiểm, mặt chắn biển Nam Hải, đông tây mấy nghìn dặm, lại có khá nhiều người Trung nguyên phụ giúp, đó cũng là chủ một châu, đủ để dựng nước. Về sau, khi nhà Tần đã mất hẳn, Triệu Đà đánh chiếm thêm Quế Lâm và Tượng Quận rồi tự lập làm Nam Việt Vũ Vương.⁴