Mê Linh

Sử cũ chép

Hậu Hán thư của Phạm Diệp chép Trưng Trắc là con gái Lạc tướng huyện Mê Linh, lấy làm vợ Thi Sách người Chu Diên. Người cha không có tên, chỉ có một chức danh; hơn một nghìn năm sau, Toàn thư cũng chỉ chép bà là con gái Lạc tướng huyện Mê Linh. Giao Châu ngoại vực ký, được Thuỷ kinh chú dẫn lại, tả các huyện phần nhiều có Lạc tướng, và Lạc tướng mang ấn đồng dây thao xanh; sách ấy gọi người chồng là con trai Lạc tướng Chu Diên. Lời chua của Toàn thư nói cùng một ý: con hai nhà tướng kết hôn với nhau. Cuộc hôn nhân này nối hai dòng họ nắm quyền ở hai huyện.²⁶⁷³

Chính văn Hậu Hán thư chỉ chép bà tự lập làm vua, không nói ở đâu. Mê Linh đến từ hai nguồn phụ. Giao Châu ngoại vực ký chép bà đánh phá châu quận, khuất phục các Lạc tướng, tất cả đều theo về Trưng Trắc làm vua, đóng trị sở ở huyện Mê Linh; trong câu ấy, cuộc nổi dậy là chuyện một con gái Lạc tướng thu phục những Lạc tướng khác. Lời chú đời Đường của Lý Hiền dẫn sách Việt chí: Trưng Trắc dấy binh, đóng đô ở huyện Mê Linh. Các bộ sử Việt đều theo Mê Linh; riêng bản dịch Việt điện u linh tập đặt nơi Hai Bà đóng ở Chu Diên.²³⁴⁵⁶⁸

Đời sau nhớ lại

Năm 1979, Stephen O'Harrow đưa ra một giả thuyết xoay quanh đất đai. Xã hội bản địa có thể theo mẫu hệ hoặc song hệ, điều mà chính ông viết là không thể chắc chắn; người Hán di cư xuống tìm đất, và nếu đất truyền theo bên nữ thì muốn có đất phải đổi tục hôn nhân sang kiểu Hán. Theo cách đọc ấy, rắc rối pháp lý của Trưng Trắc là chuyện quyền của bà trên ruộng đất gia tộc ở Mê Linh, và Tô Định dùng luật Hán tước đất ấy thì vừa phá được một khối quyền lực bản địa, vừa có đất chia cho phe mình. Đây là suy luận của ông, không phải điều sử liệu chép.⁹