Thần Nông

Sử cũ chép

Hoài Nam tử, bộ sách soạn dưới thời Tây Hán và dâng lên vua khoảng năm 139 trước Công nguyên, kể rằng thời xưa dân ăn cỏ uống nước, hái quả cây, ăn thịt ốc trai, nên lắm bệnh tật và trúng độc. Thần Nông bèn dạy dân gieo trồng năm giống lúa, xem đất nào hợp với cây nào, rồi tự mình nếm mùi vị của trăm loại cỏ và nước suối, để dân biết thứ nào nên tránh. Sách viết thêm một câu đáng nhớ: có ngày ông trúng độc bảy mươi lần. Đó là gốc của tích Thần Nông nếm trăm cỏ mà đến giờ người Việt vẫn nhắc, và nó được viết bằng chữ Hán, trong một cuốn sách Trung Hoa, trước khi có bất kỳ cuốn sử Việt Nam nào.²

Sử cũ Việt Nam chép ông như tổ tiên xa của người Việt, nối qua Đế Minh, cháu ba đời của ông, người đi tuần phương Nam mà sinh ra Kinh Dương Vương. Phả hệ dòng Viêm Đế Thần Nông vốn có trong Đế vương thế kỷ, bộ sách Trung Hoa đời Tấn nay đã mất bản gốc, đoạn phả hệ còn được chép lại trong Thái Bình ngự lãm quyển 78: sau Viêm Đế là tám đời nối nhau, Đế Thừa, Đế Lâm, Đế Minh, Đế Trực, Đế Lai, Đế Ai, Đế Du Võng. Sử cũ lấy đúng những cái tên có thật trong danh sách ấy rồi xếp lại thành một cấu trúc gia đình khác, bỏ qua người ở giữa và thêm vào một người mới.¹³

Truyền thuyết kể

Khoảng cách từ ông xuống các nhân vật đời Hùng Vương thì ngay trong một bộ sách cũng không khớp. Lĩnh Nam chích quái ghi Tiên Dung, con gái Hùng Vương đời thứ ba, là cháu mười đời của Thần Nông; còn ở truyện Sơn Tinh trong chính bộ sách ấy, Mị Nương con vua Hùng lại được ghi là cháu hai mươi bảy đời. Hai con gái vua Hùng, hai khoảng cách khác nhau tới cùng một ông tổ, trong cùng một bộ sách. Người soạn sách không giải thích, mà cũng không xoá đi cho khớp — đây là cách sách này vận hành: nó chép lại những gì nghe được, kể cả khi các mảnh không ăn với nhau.⁴