Đầm Một Đêm

Truyền thuyết kể

Trước khi là đầm, chỗ ấy là một toà thành hiện ra trong một đêm. Chử Đồng Tử và Tiên Dung cắm gậy xuống, úp nón lên che, đến canh ba thì hiện ra thành quách, lầu ngọc, điện báu, kho tàng, đền miếu, tiên đồng ngọc nữ, tướng sĩ thị vệ; sáng ra người quanh vùng mang hương hoa thức ăn tới xin làm bề tôi, thành riêng một nước. Vua Hùng cho là con gái làm loạn, đem quân tới đánh, đóng ở bãi Tự Nhiên bên kia sông. Nửa đêm gió lớn nổi lên, cát bay cây đổ, cả thành quách và người theo một lúc bay lên trời, chỗ ấy sụt xuống thành cái đầm lớn.¹

Sử cũ chép

Năm trăm năm sau, cái đầm ấy thành một căn cứ. Vua Lương sai Trần Bá Tiên đem quân sang xâm lược, Lý Nam Đế cử Triệu Quang Phục làm tướng chống lại; Quang Phục đem quân ẩn vào chính cái đầm. Đầm rộng và sâu, bùn lầy khó đưa quân vào, ông dùng thuyền độc mộc lao ra đánh úp, cướp lương thực để đánh lâu dài, làm mỏi quân địch; ba bốn năm liền hai bên không giao được mũi giáo. Bá Tiên than một câu chơi chữ: xưa gọi là đầm một đêm lên trời, nay lại là đầm một đêm cướp bóc.¹

Khi bên Lương có loạn Hầu Cảnh, vua Lương gọi Bá Tiên về, giao quân cho phó tướng. Quang Phục ăn chay lập đàn giữa đầm, đốt hương cầu khấn; thần nhân — có bản chép rõ là chính Chử Đồng Tử — cưỡi rồng xuống đàn, nói chỗ ta lên trời khí thiêng vẫn còn, ngươi khẩn cầu được nên ta tới giúp, rồi tháo móng rồng trao cho, dặn cắm lên mũ trụ, đánh đâu thắng đó. Quang Phục phá tan quân Lương, chém phó tướng của Bá Tiên tại trận, sau tự lập làm Triệu Việt Vương. Với người soạn sách, cái đầm không phải di tích của một truyện đã đóng lại mà là chỗ thiêng vẫn còn tác dụng.¹