Triệu Anh Tề

Sử cũ chép

Ông được cha gửi sang kinh đô nhà Hán làm túc vệ; hơn mười năm sau, Triệu Hồ chết và ông về nối ngôi. Việc đầu tiên Sử ký chép về ông là liền cất giấu chiếc ấn Vũ Đế của đời trước: cái ấn mang đế hiệu của Triệu Đà vẫn còn đó, và người mới lên ngôi chọn cách giấu nó đi. Hồi còn ở Trường An, ông đã lấy con gái họ Cù người Hàm Đan, sinh được Hưng; lên ngôi, ông xin lập Cù thị làm hậu, lập Hưng làm người nối ngôi.¹

Sử ký không khen ông. Sách chép ông vẫn thích tự tiện giết người, buông thả theo ý mình, và vì sợ vào chầu sẽ bị buộc theo phép nước Hán như các chư hầu trong nội địa, nên cũng cáo bệnh không đi như cha, chỉ gửi một người con khác là Thứ Công sang túc vệ. Ngoài người con với Cù thị, ông còn một con trưởng với người vợ Việt, về sau được Lữ Gia lập làm vua.¹

Đời sau nhớ lại

Sử Việt đời sau đặt một phần gốc tai hoạ của nhà Triệu vào chính ông. Ngô Sĩ Liên, trong lời bàn ở Toàn thư, đem nghĩa Xuân Thu ra xử cả vua lẫn tôi: làm vua mà không biết nghĩa Xuân Thu thì ắt mang tiếng đầu sỏ tội ác, làm tôi mà không biết thì ắt sa vào tội cướp ngôi giết vua — Minh Vương, Ai Vương và Lữ Gia là như thế. Lê Tung, trong bài tổng luận in ở đầu Toàn thư, chỉ đích danh hơn: tai hoạ của Ai Vương tuy từ Lữ Gia, nhưng thật là do Minh Vương sủng ái Cù hậu mà mở ra.²³