Tiết Tống

Sử cũ chép

Tiết Tống từng tránh loạn sang Giao Châu từ lúc trẻ, về sau làm thái thú Hợp Phố rồi Giao Chỉ. Khi Lữ Đại được gọi về, ông sợ người thay không xứng, bèn dâng sớ. Trần Thọ chép nguyên tờ sớ ấy trong Tam quốc chí, nên đây là một văn bản về chuyện đồng hoá do chính người trong cuộc viết. Toàn thư xếp tờ sớ vào năm Tân Hợi, tức năm 231.³²

Ông kể lịch sử giáo hoá từ đầu: tiếng nói khác nhau, phải qua nhiều lần phiên dịch mới hiểu; dân như cầm thú, búi tóc hình dùi, đi chân đất, áo chui đầu, vạt trái; rồi dời khá nhiều tội nhân Trung Quốc tới ở lẫn, dần cho học chữ. Tiếp đến Tích Quang, Nhâm Diên dạy cày bừa, cho đội mũ đi giày, đặt quan mối lái, dựng trường học. Ông kết: từ đấy tới nay hơn bốn trăm năm, cũng đã hơi giống. Các quan hiệu sách Tứ khố thế kỷ XVIII ghi ở cuối quyển rằng từ Tích Quang, Nhâm Diên tới lúc ấy chưa tới ba trăm năm, con số ấy e là sai.³⁴

Ông kể những gì thấy từ khi mới tới: ở hai huyện Mê Linh thuộc Giao Chỉ và Đô Bàng thuộc Cửu Chân, anh chết thì em lấy chị dâu, đời đời thành tục, quan không cấm được. Rồi đến câu nặng nhất cả tờ sớ: cứ thế mà nói thì có thể gọi là sâu bọ, chỉ có cái mặt người thôi. Nhưng cũng tờ sớ ấy nói triều đình, theo lời ông, quý ở chỗ đem về được của lạ phương xa — ngọc quý, hương liệu, ngà voi, sừng tê, đồi mồi, san hô, chim công — chứ không cần trông vào thuế má của đất ấy.³

Ông còn kể tội quan lại: Châu Nhai bị bỏ vì quan trưởng thấy tóc dân đẹp, cạo lấy làm tóc giả; một thái thú Cửu Chân đánh chết viên công tào, bị em người ấy đem quân bắn tên độc chết, Sĩ Nhiếp đem quân đi đánh mà rốt cuộc không thắng; thứ sử Chu Phù ép dân nộp thuế nặng, trăm họ oán mà làm phản. Toàn thư và Cương mục chép lại tờ sớ nhưng bỏ đúng những câu miệt thị — cầm thú, búi tóc hình dùi, áo chui đầu, chị dâu, sâu bọ — còn những câu kể tội tham quan thì giữ nguyên. Sách không nói vì sao.³²¹