Nhân vật
Lưu Diên Hựu
Đô hộ An Nam nhà Đường, bắt các hộ người Lý xưa nay nộp nửa phần thuế phải nộp đủ, rồi bị giết năm 687 khi phủ thành bị vây đánh; các bộ sử không chép khớp nhau ai giết ông.
Hồ sơ
- Niên đại
- Ra làm Đô hộ An Nam sau năm 684 (sau vụ Từ Kính Nghiệp); bị giết năm Thuỳ Củng thứ ba, tức năm 6871
- Vai trò
- Đô hộ An Nam nhà Đường; bắt các hộ người Lý nộp đủ thuế thay vì nửa phần như trước, giết Lý Tự Tiên trước khi phủ thành bị vây1
- Quê quán
- Người Bành Thành; đỗ tiến sĩ1
Tiểu sử
Sử cũ chép
Lưu Diên Hựu không có truyện riêng trong Cựu Đường thư: sách chép ông như một người cháu, phụ vào truyện Lưu Dận Chi, trong thiên Văn uyển — thiên dành cho những người làm văn. Theo truyện, ông người Bành Thành, đỗ tiến sĩ, từng được sai xét xử dư đảng của Từ Kính Nghiệp và xử khoan, rồi ra làm Thứ sử Cơ Châu, chuyển sang làm Đô hộ An Nam. Vụ Từ Kính Nghiệp là việc năm 684, nên ông sang An Nam sau năm ấy, không phải năm 679 như Việt sử lược chép. Một chi tiết đáng giữ lại: viên quan bị nhớ tới vì một lệnh thu thuế gắt lại có tiểu sử mở đầu bằng một người xét án khoan hoà, được xếp vào thiên của những người làm văn.14
Lệnh nộp đủ thuế của Diên Hựu khiến người bên dưới oán, mưu toan làm phản; ông ra tay trước, giết kẻ cầm đầu là Lý Tự Tiên. Nhưng giết người cầm đầu không dập được việc: năm Thuỳ Củng thứ ba (687), đồng đảng của Tự Tiên dẫn quân vây phủ An Nam, khi trong thành lính khoẻ không quá vài trăm, so với con số bốn nghìn hai trăm quân từng được sách chép cho phủ này. Diên Hựu đóng cửa cố thủ, chờ quân cứu từ các vùng lân cận, nhưng đạo quân gần đó của Phùng Tử Du không động binh.15
Diên Hựu bị giết, nhưng các bộ sử không chép khớp nhau ai ra tay. Cựu Đường thư chép ông bị Tư Thận giết. Tân Đường thư chỉ chép ông bị hại, không nói ai giết. Đại Việt sử ký toàn thư lại chép khác cả hai: Đinh Kiến giết Diên Hựu. Tư trị thông giám thì nói thành bị phá chứ không chỉ bị vây, và người giết ông là bọn Tư Thận. Theo Cựu Đường thư, sau đó Tư mã Quế Châu Tào Huyền Tĩnh đem quân đánh bọn Tư Thận, bắt được, rồi chém hết dưới thành An Nam; Tân Đường thư thì chép người bị Huyền Tĩnh chém là Đinh Kiến.1432
Đời sau nhớ lại
Dòng tóm việc của Cương mục cho năm 687 không nêu tên thủ lĩnh nào phía nổi dậy, chỉ ghi: hộ người Lý làm loạn, giết Đô hộ Lưu Diên Hựu. Ngô Thì Sĩ, thế kỷ XVIII, trong lời bàn mà Cương mục dẫn lại ở mục năm 803, gọi vụ việc bằng tên một người, Đinh Kiến: Diên Hựu hà hiếp hộ người Lý mà mở ra loạn Đinh Kiến, và khép lời bàn bằng một câu về quan lại: quan coi biên cõi hiền hay không, điều hệ trọng là ở chỗ ấy.67
Được nhắc trong
Nguồn của trang này
Mỗi dòng hồ sơ và mỗi đoạn dưới đây dẫn về một tài liệu trong danh sách này. Cách chúng tôi chọn và kiểm nguồn