Lục Dận

Sử cũ chép

Năm Xích Ô thứ mười một đời Ngô, tức năm 248, giặc Di ở Giao Chỉ, Cửu Chân đánh chiếm thành ấp, cả bộ Giao rối động. Nhà Ngô lấy Lục Dận, khi ấy đang làm đốc quân đô uý ở Hành Dương, sang làm thứ sử Giao Châu kiêm An Nam hiệu uý. Truyện của ông trong Tam quốc chí là một truyện ngắn phụ sau truyện người anh Lục Khải; còn truyện Ngô chủ chép năm ấy khá đủ mà về Giao Chỉ, Cửu Chân thì không một chữ, và tên Lục Dận không xuất hiện ở đâu trong cả quyển.⁴⁵

Truyện không tả một trận đánh nào. Nó tả một cuộc chiêu hàng: Dận vào cõi nam, lấy ân tín mà hiểu dụ, cốt ở chiêu nạp. Bè đảng của Hoàng Ngô, một cừ soái đất Cao Lương, hơn ba nghìn nhà ra hàng. Ông dẫn quân xuống nam, lại tỏ lòng thành, đem của cải tặng; rồi hơn trăm tướng giặc, hơn năm vạn nhà dân ở nơi sâu kín không chịu ràng buộc, không ai không cúi đầu. Cõi Giao yên ổn, ông được gia chức An Nam tướng quân. Người duy nhất phía nổi dậy có tên trong đoạn này là Hoàng Ngô.⁴

Tên Lục Dận được nối với người đàn bà gọi là Triệu Ẩu qua những sách khác: đoạn Giao Châu ký của Lưu Hân Kỳ chép thứ sử là Lục Dận người quận Ngô dẹp yên bà, và đoạn văn ấy không có năm, nên thứ duy nhất nối bà với năm 248 là tên ông. Thái Bình hoàn vũ ký đổi một chữ trong tên ông thành Lục Duẫn; Việt sử lược cũng chỉ ghi một dòng: Lục Duẫn, người Ngô, không một chữ về việc ông làm.⁶¹²

Bản khắc Toàn thư chép tên ông là Lăng Dận, chua thêm có sách chép là Lăng Thương; chữ Lục và chữ Lăng gần giống nhau, nên có thể đây là lầm nét chữ. Số người ra hàng cũng khác: Toàn thư chép hơn ba vạn nhà, trong khi Tam quốc chí và Tư trị thông giám chép hơn năm vạn. Cương mục triều Nguyễn đưa tên ông trở lại là Lục Dận nhưng vẫn giữ con số ba vạn nhà của Toàn thư, và đưa lên đề mục lớn của năm ấy câu: Triệu Ẩu ở Cửu Chân tụ tập đám đông đánh cướp quận huyện, thứ sử Lục Dận đánh dẹp yên.³⁷⁸