Nhân vật
Đỗ Anh Hàn
Theo bốn chỗ sử Trung Hoa đã đối chiếu, ông là người cầm đầu cuộc nổi dậy khiến phủ đô hộ An Nam bị vây năm 791. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ông là người cùng làng bày kế cho Phùng Hưng; hai bản vênh nhau đúng ở vai của ông.
Hồ sơ
- Niên đại
- Năm Trinh Nguyên thứ bảy đời Đường Đức Tông, tức năm 7911
- Vai trò
- Trong Cựu Đường thư, Tân Đường thư (bản kỷ và truyện Triệu Xương) và Tư trị thông giám: thủ lĩnh An Nam làm phản; Cựu Đường thư chép ông đánh phủ đô hộ, Thông giám chép các tù trưởng man là bọn ông dấy binh vây phủ, và đô hộ Cao Chính Bình lo mà chết. Trong Đại Việt sử ký toàn thư: người cùng làng bày kế cho anh em Phùng Hưng đem quân vây phủ, không phải người cầm đầu12345
- Kết cục
- Chỉ bản kỷ Tân Đường thư chép ông bị giết; các bản khác im lặng về số phận của ông. Lời bàn của Lê Tung thì cho ông là bề tôi mưu việc nước của họ Phùng khi Phùng An ra hàng Triệu Xương, và không có chữ nào về chuyện ông bị giết26
- Chép sớm nhất
- Bản sớm nhất trong các sử đã đối chiếu là Cựu Đường thư, soạn giữa thế kỷ X, hơn một trăm rưỡi năm sau sự việc1
Tiểu sử
Sử cũ chép
Cả bốn chỗ sử Trung Hoa đã đối chiếu cho việc năm 791 đều gọi người cầm đầu là Đỗ Anh Hàn. Cựu Đường thư: thủ lĩnh An Nam là Đỗ Anh Hàn làm phản, đánh phủ đô hộ; đô hộ Cao Chính Bình lo mà chết. Bản kỷ Tân Đường thư: thủ lĩnh An Nam là Đỗ Anh Hàn làm phản, bị giết — hai chữ bị giết chỉ có ở đây. Tư trị thông giám: các tù trưởng man là bọn Đỗ Anh Hàn dấy binh vây phủ đô hộ; Chính Bình vì lo mà chết; các man nghe tin đều hàng. Truyện Triệu Xương trong Tân Đường thư cũng mở bằng việc ông làm phản và Cao Chính Bình lo mà chết. Không chỗ nào có tên Phùng Hưng.1243
Đại Việt sử ký toàn thư cho ông một vai khác: hai anh em Phùng Hưng, Phùng Hải đánh nhau với Cao Chính Bình lâu mà không thắng, đến lúc ấy mới dùng kế của người cùng làng là Đỗ Anh Hàn, đem quân vây phủ. Ở đây ông là người hiến kế, còn người cầm đầu là Phùng Hưng. Các sử thần triều Nguyễn biên Cương mục thấy chỗ vênh này và tự giải thích trong phần chú: bản kỷ Đường thư năm Trinh Nguyên thứ bảy chỉ chép tù trưởng An Nam Đỗ Anh Hàn, không chép việc Phùng Hưng, có lẽ vì đất xa nên không rõ. Chữ có lẽ là của chính họ — một lời đoán thế kỷ XIX, không phải một văn bản mới tìm ra.57
Không phải người Việt nào viết về năm 791 cũng dùng tên Phùng Hưng. An Nam chí lược của Lê Tắc, xong năm 1335, ở mục Triệu Xương vẫn viết theo sử Trung Hoa: gặp lúc tù trưởng An Nam là Đỗ Anh Hàn làm phản. Ngô Thì Sĩ ở thế kỷ XVIII, trong lời bàn được Cương mục dẫn, viết: Chính Bình đánh nặng thuế châu mà làm động binh của Anh Hàn; Triệu Xương vừa đến, dân chúng bèn yên. Câu ấy gọi cuộc nổi dậy bằng tên Đỗ Anh Hàn.89
Đời sau nhớ lại
Bài tổng luận Lê Tung viết năm 1514, in ở phần đầu Toàn thư, tiếc cho Phùng An không nối giữ được, ra hàng Triệu Xương: tuy có Đỗ Anh Hàn là bề tôi mưu việc nước, cũng không cứu được họ Phùng khỏi mất. Ở đây Đỗ Anh Hàn là mưu thần của họ Phùng, khác hẳn vai thủ lĩnh trong sử Trung Hoa, và không có chữ nào về chuyện ông bị giết. Phần phàm lệ cùng ở đầu bộ sử ấy cũng chép rằng Bố Cái Vương nhân lúc loạn dùng kế Đỗ Anh Hàn vây phủ đô hộ.610
Được nhắc trong
Nguồn của trang này
Mỗi dòng hồ sơ và mỗi đoạn dưới đây dẫn về một tài liệu trong danh sách này. Cách chúng tôi chọn và kiểm nguồn