Cảo Nương

Sử cũ chép

Theo Toàn thư, Cảo Nương là con gái Triệu Việt Vương. Nhã Lang, con trai Lý Phật Tử, cầu hôn bà; vua bằng lòng, và vì rất yêu con gái nên cho Nhã Lang về ở rể — chính văn còn giảng nghĩa ngay trong dòng: chồng ở nhà vợ thì gọi là ở rể. Năm 570, Nhã Lang hỏi vợ cha nàng có phép gì mà đẩy lui được quân cha mình; bà không hiểu ý chồng, lén lấy chiếc mũ đâu mâu móng rồng ra cho xem, và Nhã Lang ngầm tính kế đổi cái móng. Năm 571, Lý Phật Tử bội lời thề, cất quân đánh; Triệu Việt Vương biết thế không chống nổi, đem con gái chạy về nam, tới cửa biển Đại Nha bị nước chặn thì gieo mình xuống biển.¹²

Chính văn Toàn thư không nói bà chết ra sao sau đó. Khi bàn chuyện Mỵ Châu, Ngô Sĩ Liên từng ngờ người chép sử thấy nhà Thục và nhà Triệu đều mất nước vì con rể nên nhân một việc mà nói thành hai, và nói con gái Triệu Việt Vương cũng được chép cảnh làm dấu đường y như Mỵ Châu. Nhưng kỷ Triệu Việt Vương trong Toàn thư hiện còn không có cảnh ấy: về Cảo Nương, nó chỉ chép việc bà lén đưa mũ cho chồng xem, rồi theo cha chạy về nam. Đến triều Nguyễn, Cương mục chép lại cảnh này thì nói thẳng điều Toàn thư để ngầm: vua đã mất móng rồng, bèn cùng Cảo Nương chạy về nam.³¹²⁴