Boriskovsky

Khảo cổ tìm thấy

Ông là nhà khảo cổ Liên Xô sang Việt Nam làm cố vấn, và bên cạnh việc nghiên cứu di chỉ, ông còn đào tạo lứa chuyên gia đá cũ đầu tiên của Việt Nam. Di chỉ gắn với tên ông là Núi Đọ ở Thanh Hoá, một quả núi đá bazan đứng bên nhánh sông Mã, được chú ý từ năm 1960 khi một đoàn khảo cổ đang khai quật khu mộ táng thời đại đồ đồng gần đó nhìn thấy những hòn đá nằm rải trên sườn núi.¹

Khoảng 1.500 hiện vật đá được nhặt về trong những năm đầu, và ông phân tích kỹ hơn 800 hiện vật trong số đó. Kết quả cho thấy đại đa số là mảnh tước, còn rìu tay kiểu Acheulean điển hình chỉ có hai chiếc. Ông kết luận Núi Đọ thuộc sơ kỳ thời đại đá cũ. Đáng chú ý là ngay trong sách của mình, chính ông cũng ghi lại rằng mình còn nghi ngờ về niên đại của những hiện vật đó — mối nghi ấy do chính người đưa ra kết luận nêu ra trước tiên.¹

Mối nghi ấy về sau lớn dần. Năm 1986, các nhà khảo cổ Việt Nam tìm thấy ngay trên núi Đọ một xưởng chế tác của thời đại đồ đồng, và những chiếc rìu đá ra lò từ xưởng này trông rất giống rìu tay thời đá cũ. Công cụ hai mặt hình dáng như vậy được người ta làm ở Nam Á và Đông Á ròng rã hàng trăm nghìn năm, nên chỉ nhìn hình dáng mà đoán tuổi thì rất dễ nhầm. Bài tổng quan năm 2021 viết thẳng rằng đó chính là lý do khiến một chuyên gia dày dạn như ông vẫn xếp nhầm những công cụ muộn này vào sơ kỳ đá cũ; nhiều nhà nghiên cứu đã đặt lại vấn đề từ một bài phản biện công bố năm 1990.¹