Hang Thẩm Khuyên

Khảo cổ tìm thấy

Giữa những năm 1960, người ta đào vào lớp trầm tích trong hang và gặp răng của loài vượn người. Đó không phải phát hiện dễ đọc: phần lớn răng trong hang là của đười ươi, nên muốn nói chắc điều gì thì trước hết phải dựng tiêu chí phân biệt cho từng chiếc một. Phân loại xong, trong đám răng ấy có cả răng người đứng thẳng lẫn răng của loài vượn khổng lồ đã tuyệt chủng. Nghĩa là trước khi nói được hang này chứa gì, người ta phải làm xong việc phân biệt từng chiếc răng một.¹

Một bài tổng quan về khảo cổ đá cũ Việt Nam cho biết số răng người đứng thẳng thu được ở Thẩm Khuyên và hang Thẩm Hai bên cạnh là mười chiếc. Chúng không nằm riêng một chỗ mà lẫn với xương cốt của những loài nay không còn nữa: gấu trúc khổng lồ, và voi răng kiếm — một loài voi cổ đã tuyệt chủng. Hệ động vật ấy là phần bối cảnh đi kèm mấy chiếc răng, cho thấy chúng thuộc về một thế giới khác hẳn thế giới quanh hang bây giờ.²

Tuổi của lớp đất ấy được đo bằng hai cách: cộng hưởng thuận từ điện tử trên men răng và trầm tích, cùng chuỗi urani trên nhũ đá trong hang. Kết quả cho thấy tầng chứa hoá thạch chính lắng đọng vào khoảng 475.000 năm trước. Con số nghe rất gọn, nhưng nên nghe kèm sai số của nó: cộng trừ 125.000 năm. Với thời gian xa như vậy, khảo cổ học nói 'khoảng' chứ hiếm khi nói 'đúng bằng'.¹²