Sơn Vi

Khảo cổ tìm thấy

Bước sang hậu kỳ đá cũ, dấu vết con người trên đất Việt rõ hơn hẳn, và khảo cổ học Việt Nam ghi nhận hai kỹ nghệ trước thời Hoà Bình. Kỹ nghệ Ngườm, ước chừng 40.000 tới 23.000 năm trước, thiên về công cụ làm từ mảnh tước. Văn hoá Sơn Vi, ước chừng 30.000 tới 11.000 năm trước, thì ghè công cụ từ những hòn cuội lấy dưới lòng sông; chính lối chế tác từ cuội ấy là dấu hiệu phân biệt hai kỹ nghệ với nhau.²

Tên gọi Sơn Vi lấy theo địa danh nơi phát hiện. Theo tư liệu công bố trong nước, di tích gồm hai địa điểm thuộc xã Sơn Vi, Phú Thọ, phát hiện năm 1968 và khai quật năm 1969, thu hơn một nghìn hiện vật. Cái tên ấy vì thế trước hết là tên một chỗ đất cụ thể — hai địa điểm trong một xã — rồi mới thành tên gọi cho cả một nền văn hoá.¹

Giữa Sơn Vi và Hoà Bình không có lằn ranh dứt khoát: có một quãng hai nhóm cùng tồn tại song song, và nhà khảo cổ chủ trì phần tổng kết này từng viết riêng một bài về thời kỳ quá độ ấy. Giới nghiên cứu phương Tây gần đây còn đi xa hơn: càng nhiều di chỉ được đào và càng nhiều niên đại các-bon phóng xạ được đo thì ranh giới giữa Sơn Vi, Hoà Bình và Bắc Sơn càng mờ, nên hợp lý hơn cả là coi cả ba như một dải kỹ nghệ chế tác đá ở Bắc Việt Nam kéo dài khoảng từ 27.000 tới 8.500 năm trước.²³