Lãng Bạc

Sử cũ chép

Truyện Mã Viện trong Hậu Hán thư chép trận đánh bằng đúng một câu: mùa xuân năm Kiến Vũ thứ mười tám, tức năm 42, quân tới Lãng Bạc, đánh nhau với giặc, phá được, chém mấy nghìn đầu, hơn một vạn người ra hàng. Chỉ có thế. Không đội hình, không kể ai chỉ huy phía Hai Bà, không có một cái tên nào bên kia chiến tuyến. Và những con số ấy là con số của bên thắng tự báo.²

Cũng truyện ấy chép lại lời chính Mã Viện nhớ về những ngày ở đó: đương lúc ta ở khoảng Lãng Bạc, Tây Lý, giặc còn chưa diệt, dưới thì nước lụt, trên thì sương mù, khí độc hun bốc ngùn ngụt, ngẩng lên thấy diều hâu đang bay chấp chới rơi xuống nước. Người cầm quân phía thắng không nói về trận thắng, không nói về số đầu chém được; ông nhớ Lãng Bạc như một chốn ngột ngạt, và nhớ nó trong tư thế nằm. Cái khí độc ấy không phải một lối nói văn chương: cũng truyện ấy ghi số quân chết vì chướng dịch lên tới bốn, năm phần mười.²

Thuỷ kinh chú, bộ sách về sông ngòi soạn ở thế kỷ VI, chỉ đặt Lãng Bạc bên một nhánh sông, kèm một câu: Mã Viện thấy đất ấy cao, nên từ Tây Lý tiến lên đóng quân ở đây. Cái tên Tây Lý khớp với Tây Lý trong lời Mã Viện. Các lời chú đời Đường, khi giảng địa danh vùng này, cũng chỉ quy về tên đất của đời Đường. Trong những nguồn cổ đã đọc, không nguồn nào quy Lãng Bạc về một tỉnh, một huyện ngày nay; mọi cách chỉ nó trên bản đồ hiện đại là việc của giới nghiên cứu về sau.¹