Hồ Động Đình

Sử cũ chép

Chi tiết ít ai dừng lại trong gia phả của sử cũ là câu Kinh Dương Vương lấy con gái Động Đình Quân. Hồ Động Đình là hồ có thật, nằm ở phía bắc tỉnh Hồ Nam của Trung Quốc; tên tỉnh Hồ Nam nghĩa đen là phía nam của hồ, chính cái hồ này là mốc để đặt tên tỉnh. Từ hồ Động Đình xuống Việt Trì, nơi truyền thuyết đặt kinh đô Văn Lang, là hơn một nghìn một trăm cây số đường chim bay, băng qua toàn bộ vùng núi Quảng Tây và Quảng Đông. Với một cộng đồng thời đại đồ đồng, đó không phải khoảng cách để thông gia.¹

Ngô Sĩ Liên chua thêm vào chính câu ấy một đoạn dẫn chứng: xét sách sử đời Đường chép rằng thời Kinh Dương có người đàn bà chăn dê, tự xưng là con gái út của Động Đình Quân, lấy con thứ của họ Kinh Xuyên, bị ruồng bỏ, phải nhờ một người tên Liễu Nghị mang thư về tâu với cha; thế thì họ Kinh Xuyên và họ Động Đình đời đời thông gia với nhau đã từ lâu rồi. Nhưng cái tích ông dẫn không phải sử mà là Liễu Nghị truyện, một truyện truyền kỳ đời Đường, cuối truyện tác giả tự ghi tên mình là Lý Triều Uy; nội dung là chuyện tình thần tiên có vua rồng, thư gửi xuống thuỷ cung và nàng long nữ đầu thai làm người.¹⁴

Cái hồ ấy còn xuất hiện lần nữa như ranh giới phía bắc của nước Văn Lang: sử cũ chép nước ấy đông giáp biển Nam Hải, tây tới Ba Thục, bắc tới hồ Động Đình, nam giáp nước Hồ Tôn. Cương Mục bác chuyện này bằng chính tài liệu của sử cũ: hồ Động Đình nằm kẹp giữa hai hồ, thực ra ở phía bắc đất Bách Việt; Ba Thục thì còn cách một vùng nữa, không hề giáp nhau; sử cũ khoa trương lời lẽ. Rồi các sử thần đưa ra lý lẽ quyết định: mười lăm bộ mà sử cũ liệt kê ra đều nằm trong vùng Giao Chỉ, Chu Diên trở vào, không một bộ nào ở phía bắc.³²