Đồng Đậu

Khảo cổ tìm thấy

Nhiều thứ ở Đồng Đậu giống hệt lớp dưới: vẫn rìu, vẫn bôn, vẫn vòng đá, vẫn gốm cùng dáng. Nhưng có một thứ mới hẳn — ở đây người ta tìm được nhiều công cụ đồng hoàn chỉnh, và tìm được cả khuôn đá để đúc: rìu hình chữ nhật, mũi giáo, lưỡi câu. Có khuôn đúc nghĩa là việc đúc đồng không còn là tình cờ; nó đã thành nghề, có người biết làm, làm đi làm lại theo cùng một kiểu. Gốm cũng đổi: không còn mỏng nhẹ đánh bóng như trước mà dày và nặng hơn, hoa văn vạch bằng lược, kiểu sóng nước, xoắn ốc, dây thừng đan.¹

Niên đại của lớp này được đo bằng các-bon phóng xạ và công bố năm 1980: Đồng Đậu khoảng 3.330 năm trước hiện tại, Tràng Kênh khoảng 3.405 năm, cả hai cùng sai số cộng trừ 100 năm. Đó là số liệu thô của thời điểm ấy, chưa hiệu chỉnh theo cách làm ngày nay, nên phải đọc như một khoảng ước chứ không phải một cái mốc. Đặt giữa lớp Phùng Nguyên bên dưới và lớp Gò Mun bên trên, ba lớp xếp thành một mạch liên tục: biết luyện nhưng chưa làm được đồ, làm được đồ và có khuôn đúc, rồi đồ đồng lấn át đồ đá — không có chỗ nào đứt gãy để phải giả định một đoàn người lạ mang kỹ thuật từ đâu tới.¹

Bản tổng kết chín mươi năm nghiên cứu đặt Đồng Đậu vào hai mạch khác nữa. Về hợp kim: từ thời Phùng Nguyên người ta đã biết pha đồng với thiếc, sang Đồng Đậu và Gò Mun thợ đúc thêm asen và antimon để mũi tên sắc hơn, còn chì thì phải tới Đông Sơn mới có. Về cây lúa: hạt gạo cháy đã tìm được ở Đồng Đậu, tức dấu vết trồng lúa xuất hiện sớm hơn Đông Sơn, và sang tới Đông Sơn thì dày đặc hơn hẳn.²