Hang Con Moong

Khảo cổ tìm thấy

Chiều sâu thời gian trong các hang phía bắc là thứ gây choáng ngợp, và Con Moong ở Thanh Hoá là ví dụ được nêu ra: tầng văn hoá ở đây dày hơn 10 m, mẫu lấy ở đáy cho niên đại tới 74.000 năm trước. Hai con số đi liền nhau ấy — bề dày của đất và tuổi của đáy — cũng là tất cả những gì bản tổng kết gần một thế kỷ nghiên cứu Hoà Bình ở Việt Nam ghi lại về hang này.¹

Bối cảnh của con số ấy là một bức tranh gần như toàn hang. Trong 145 di chỉ Hoà Bình đã biết trên đất Việt Nam, gần như tất cả nằm trong hang hoặc dưới mái đá vôi, chỉ đúng hai di chỉ ngoài trời; riêng vùng Hoà Bình và Thanh Hoá đã chiếm 106 di chỉ, xếp thành từng cụm dọc các thung lũng. Người ở lâu trong hang để lại dấu vết theo lối chồng lớp: ở một số hang, riêng vỏ ốc núi và ốc suối ăn xong vứt tại chỗ đã chất thành tầng dày ba tới năm mét.¹